Więcej informacji - kategoria Wiadomości region tarnowski

Ekspedycja naukowa szlakiem wydm polodowcowych. Czy powstanie niezwykły szlak turystyczny?

Miałem niecodzienną okazję uczestniczenia w ekspedycji naukowej, prowadzonej przez dr nauk biologicznych Franciszka Pulita- szlakiem wydm polodowcowych w rejonie Tarnowa, na terenie gminy Skrzyszów. Ekspedycja, mająca charakter rozpoznawczy, odwiedziła kilka miejscowości i przysiółków: Ładną, Średziny, Pogórską Wolę, Żurawieniec, Kobylarnię. To prawdziwa Kraina Wydm. Zapomniana, zaniedbana i ledwie dziś dostrzegalna. Tymczasem, jak wynika z rozpoznania, można by tu urządzić niezwykły, jedyny taki w Polsce tego rodzaju szlak turystyczny śladami prehistorii.

Zaczynamy w Średzinach, malowniczej miejscowości rozłożonej na piachach między Ładną a Pogórską Wolą. Jadąc wąską, asfaltową szosą prowadzącą pośród pól , łąk i zagajników sosnowych, mijamy kilkakrotnie wzniesienia wydmowe. Kilka z nich przeciętych jest przez szosę na pół: gołym okiem widać odsłonięte fragmenty wydm z białym piaskiem, porośnięte gęsto sosnami.

W pobliżu jednego z takich wałów wydmowych docieramy do malowniczego , liczącego nieco ponad 1 hektar lustra wody stawu, zarastającego szuwarami, pałką wodną, sitowiem i tatarakiem. Po latach po tym stawienie będzie śladu, powstanie tu torfowisko, jakich sporo w tym rejonie.

Charakterystycznym elementem w krajobrazie okolic Ładnej, Pogórskiej Woli, Skrzyszowa i Szynwałdu, leżących w Pradolinie Podkarpackiej były do niedawna liczne małe jeziorka, mokradła i porośnięte lasem sosnowym wydmy. Działalność gospodarcza , melioracje, eksploatacja na wielką skalę piasków wydmowych spowodował niestety zanik wielu takich „oczek polodowcowych”, powstałych często między wałami wydmowymi. Zachowane jeszcze gdzieniegdzie jeziorka (czyli naturalne zbiorniki wody, w przeciwieństwie do stawów, którym to mianem określa się zbiorniki sztuczne , stworzone przez człowieka) sukcesywnie zmniejszają swoją powierzchnię, która waha się obecnie od 0,1 do 0,3 ha. Jeziorko o powierzchni 1 ha w Szynwałdzie zaliczone zostało do użytku ekologicznego, i stanowi ostoję ptactwa wodnego.

Poruszając się po tych terenach nie zdajemy się sobie sprawy z faktu, że stąpamy oto po… dnie Dunajca! To tutaj właśnie znajduje się pradolina tej rzeki, która niegdyś, przed milionami lat tędy płynęła, w kierunku Wisłoki. Na skutek zmian geologicznych w odległych epokach Dunajec zmienił kierunek i płynął, tak jak obecnie, w zupełnie innym miejscu, wpadając do Wisły.

Czy możliwe jest zinwentaryzowanie, policzenie istniejących tu wydm?

– To praktycznie niemożliwe, nawet w przybliżeniu. Wydmy polodowcowe mają tu rozmaity charakter. Najlepiej widoczne gołym okiem są te, mające charakter stożkowy- wyjaśnia szef wyprawy, dr Pulit- ale są też liczne wzniesienia wydmowe i wały. Idąc po terenie leśnym na przykład ledwie dostrzegamy te wzniesienia, to znowu obniżenia. A tymczasem pod naszymi stopami znajduje się wydmowy piach.

Niektóre z tutejszych wydm osiągają wysokości do 250 m.n.p.m. Dla przykładu- Góra św. Marcina ma 384 m.n.p.m. Najwyższa wydma w tych stronach przekracza nieco wysokość 260 metrów.

W Żurawieńcu (nazwa tego malowniczego przysiółka nie od żurawi, jak można by przypuszczać, lecz rosnącej tu licznie do dziś na mokradłach żurawiny) docieramy do Domu na Wydmie. Choć biblijna przypowieść mówi o marnym losie domu, wzniesionego na piasku, w przeciwieństwie do tego, zbudowanego na skale- ten tu dom trzyma się zupełnie dobrze. Pytamy miejscowych o istniejącą tu jeszcze przed paroma laty kopalnię piasku.

– Już jej nie ma. Od jakichś 3 lat zaprzestano wybierania piachu- tłumaczy napotkany mężczyzna, i wskazuje na niewielkie obniżenie terenu, gęsto zarośnięte sosnami. Do niedawna znajdowała się tu wydma z której wydobywano piasek do celów budowlanych.

Mijamy wały wydmowe na drodze do Kobylarni, gdzie znajduje się słynny, choć w żaden sposób nie oznakowany, potężny głaz narzutowy z granitu skandynawskiego, przywleczony tu przez lodowiec kilkaset tysięcy lat temu. To jedyne w regionie tarnowskim miejsce, gdzie głaz ze Skandynawii leży w tym samym, naturalnym siedlisku, gdzie zostawił go lodowiec. W tych stronach grubość lądolodu sięgała… pół kilometra!

W Ładnej tuż za przydrożnym zajazdem „U Kazika”, naprzeciwko tłoczni gazu ekspedycja trafia na Wielki Dół. Przydrożne „dziewczynki” spoglądają na naszą delegację z nadzieją, uśmiechają się przymilnie, najwyraźniej widząc w nas potencjalnych klientów. To stały fragment tutejszego pejzażu…

Są wyraźnie zdegustowane, bo nas interesują wydmy, a raczej to co po nich pozostało. To właśnie ten Wielki Dół: liczące kilkadziesiąt hektarów obniżenie, a niegdyś dwie wielkie wydmy, największe w tej okolicy. W połowie lat 70- tych intensywnie je eksploatowano, wydobywając tu piasek na potrzeby tarnowskiej wytwórni wielkiej płyty. To z tego wydmowego surowca wznoszono bloki „nowego Tarnowa”, liczącego ok. 40 tysięcy mieszkańców osiedla zwanego Falklandami.

– Nasza ekspedycja ma charakter rozpoznawczy i zostanie wkrótce powtórzona. Będzie miała wtedy roboczy charakter. Idzie o wypracowanie koncepcji, która mogłaby zostać następnie przedstawiona samorządowi- to dr Pulit- celem realizacji tu szlaku turystycznego, niecodziennej ścieżki przyrodniczo- edukacyjnej. Byłby to szlak wiodący tropami prehistorii…

Szlak taki, zarówno pieszy jak i rowerowy, prowadziłby właśnie pradoliną Dunajca, pomiędzy istniejącymi, choć mocno zarośniętymi roślinnością wydmami i wałami wydmowymi. Niektóre z nich, jak ta w Kobylarni, mogłyby zostać odsłonięte: taka prehistoryczna góra piachu działałaby na wyobraźnię, jeśli wiedzieć, że miejsce powstawało jakieś pół miliona lat temu, kiedy cofał się , czyli topniał w tych stronach wielki lodowiec.

Być może uda się namówić lokalny samorząd w Skrzyszowie do posadowienia w tej okolicy wieży widokowej, skąd można by obserwować interesujące pofałdowania terenu, miejsca, gdzie niegdyś płynął Dunajec, gdzie formowały się i istnieją do dziś wydmy i gdzie niegdyś huczało ciepłe morze…

Zygmunt Szych

Reklamy i banery na portalu Tarnów.in - tel. 883 – 787 – 652, kontakt@tarnow.in

Baner

Baner

Kliknij i dodaj komentarz

Zabierz głos w dyskusji

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Wróć do góry
Advertisment ad adsense adlogger